Kiedy mówimy o międzynarodowym uprowadzeniu dziecka
Dla wielu polskich rodzin mieszkających w Holandii rozstanie z partnerem to nie tylko koniec związku — to często pytanie, gdzie i z kim będzie mieszkać dziecko. Sytuacja robi się dramatyczna, gdy jeden z rodziców, bez zgody drugiego i bez wyroku sądu, wywozi dziecko za granicę — z Holandii do Polski albo z Polski z powrotem do Holandii — lub po prostu nie odsyła dziecka po ustalonych wakacjach.
Kancelaria Prawnik Arslan od lat prowadzi sprawy polskich rodzin w Holandii, w tym pilne sprawy uprowadzeń rodzicielskich prowadzone w oparciu o Konwencję haską dotyczącą cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę z 1980 roku. Zarówno Polska, jak i Holandia są stronami tej konwencji, co oznacza, że istnieje sprawna, międzynarodowa procedura odzyskania dziecka.
Czym jest "bezprawne uprowadzenie" w rozumieniu Konwencji
Konwencja haska mówi o uprowadzeniu (lub zatrzymaniu) dziecka, gdy spełnione są łącznie trzy warunki:
- dziecko miało miejsce zwykłego pobytu (gewone verblijfplaats) w jednym z państw-stron tuż przed wyjazdem — np. mieszkało w Holandii, chodziło tam do szkoły, miało tam swoje życie;
- doszło do naruszenia prawa do opieki (gezagsrecht), które faktycznie było wykonywane przez drugiego rodzica — czyli rodzic pozostały w kraju miał prawo współdecydować o miejscu zamieszkania dziecka;
- wyjazd lub zatrzymanie nastąpiło bez zgody tego rodzica lub wbrew postanowieniu sądu.
Ważne: nie musi istnieć formalny wyrok o opiece naprzemiennej. Jeśli rodzice byli w związku małżeńskim lub uznali dziecko wspólnie, w Holandii z reguły oboje automatycznie mają gezag (władzę rodzicielską), a to wystarczy, by wyjazd bez zgody drugiego rodzica uznać za bezprawny.
Jak wygląda procedura powrotu dziecka
Krok 1 — zgłoszenie do centralnego organu
Konwencja haska działa przez tzw. organy centralne wyznaczone w każdym kraju. W Holandii jest to Centrale Autoriteit Internationale Kinderaangelegenheden przy Ministerstwie Sprawiedliwości, w Polsce — Ministerstwo Sprawiedliwości. Rodzic, którego dziecko zostało wywiezione, składa wniosek o powrót dziecka do organu centralnego kraju, w którym dziecko miało miejsce zwykłego pobytu.
Krok 2 — postępowanie sądowe w kraju, do którego dziecko zostało zabrane
Sprawa trafia do sądu w kraju, w którym dziecko aktualnie przebywa. Jeśli dziecko zostało zabrane z Holandii do Polski, sądem właściwym będzie sąd okręgowy w Polsce (wydział rodzinny), wyznaczony do spraw konwencyjnych. Postępowania te mają charakter pilny — sądy mają obowiązek działać szybko, celem jest rozstrzygnięcie w ciągu sześciu tygodni, choć w praktyce bywa to dłużej.
Krok 3 — orzeczenie o powrocie albo odmowa
Sąd nie rozstrzyga, u kogo dziecko ma mieszkać na stałe — to nie jest sprawa o opiekę. Sąd bada wyłącznie, czy doszło do bezprawnego uprowadzenia i czy nie zachodzi jedna z ustawowych przesłanek odmowy powrotu:
- upłynął ponad rok od uprowadzenia i dziecko zdążyło się zadomowić w nowym miejscu;
- rodzic wnioskujący faktycznie nie wykonywał opieki w chwili wyjazdu albo się na niego zgodził;
- powrót naraziłby dziecko na poważne ryzyko szkody fizycznej lub psychicznej, albo postawiłby je w nie do zniesienia sytuacji (np. udokumentowana przemoc domowa);
- dziecko, które osiągnęło odpowiedni wiek i dojrzałość, sprzeciwia się powrotowi.
Jeśli żadna z tych przesłanek nie zachodzi, sąd musi nakazać powrót dziecka do kraju, z którego zostało zabrane — dopiero tam sąd (holenderski lub polski) rozstrzygnie ostatecznie o opiece i miejscu zamieszkania.
Co robić natychmiast, gdy dowiesz się o uprowadzeniu
- Nie czekaj. Każdy tydzień zwłoki działa na Twoją niekorzyść — zarówno formalnie (termin roczny), jak i faktycznie (adaptacja dziecka).
- Zbierz dokumenty — akt urodzenia dziecka, dowód miejsca zamieszkania w Holandii (inschrijving BRP, szkoła, lekarz), ewentualne orzeczenia sądu o opiece, korespondencję z drugim rodzicem.
- Zgłoś sprawę do organu centralnego i jednocześnie skontaktuj się z prawnikiem działającym w obu jurysdykcjach — polskiej i holenderskiej.
- Rozważ zgłoszenie na policję, jeśli doszło do naruszenia orzeczenia sądowego — w niektórych przypadkach uprowadzenie rodzicielskie może mieć też wymiar karny.
- Unikaj działania na własną rękę — próba samodzielnego "odzyskania" dziecka bez podstawy prawnej może obrócić się przeciwko Tobie w dalszym postępowaniu.
Gdy to Ty chcesz wyjechać z dzieckiem
Wielu Polaków mieszkających w Holandii pyta: czy mogę po prostu wrócić z dzieckiem do Polski, skoro to ja jestem matką/ojcem? Odpowiedź brzmi: nie, jeśli drugi rodzic ma gezag (władzę rodzicielską) i się nie zgadza. W takiej sytuacji właściwą drogą jest złożenie do sądu rodzinnego (rechtbank) wniosku o vervangende toestemming — zastępczą zgodę sądu na przeprowadzkę z dzieckiem za granicę. Sąd bada wtedy m.in. plan wychowawczy, sposób utrzymania kontaktu dziecka z drugim rodzicem po przeprowadzce i faktyczne powody wyjazdu.
Jak pomaga Prawnik Arslan
Kancelaria Prawnik Arslan prowadzi sprawy z zakresu prawa rodzinnego dla Polaków w Holandii od lat i rozumie specyfikę spraw transgranicznych — od kontaktu z holenderskim organem centralnym, przez reprezentację przed rechtbank, po współpracę z polskimi pełnomocnikami przy równoległym postępowaniu w Polsce. Jeśli Twoje dziecko zostało wywiezione bez Twojej zgody, albo planujesz przeprowadzkę i chcesz to zrobić zgodnie z prawem — skontaktuj się z nami jak najszybciej. W tego typu sprawach czas ma znaczenie decydujące.